İçeriğe geç
Bültene katıl
32:52
İslam İktisadı Kripto Para Serisi · 1. bölüm

Bitcoin Hangi Problemi Nasıl Çözüyor? Bölüm 1

32:52 0 izlenme YouTube'da aç

00:00Selamünaleyküm. Rabbi yessir ve la

00:02tuassir. Rabbi tenvin bilhar. Allah'ım

00:05zorlaştırma, kolaylaştır, işlerimi

00:07hayırla sonuçlandır.

00:10Bugünkü videoda blockchain ve Bitcoin

00:13üzerine bazı konuşmalar yapacağım. Çünkü

00:16Bitcoin genel olarak parasal niteliği

00:18bakımından, borsadaki fiyat

00:20hareketliliği bakımından vesaire bu tarz

00:23yönlerinden, iktisadi yönlerinden çokça

00:26tartışılıyor, konuşuluyor, biliniyor.

00:29Fakat işin teknik kısmından veya normal

00:32paraya göre Bitcoin aslında nasıl bir

00:34devrim yarattı? İçerisinde nasıl bir

00:37teknoloji var? Ve bu teknoloji neden

00:39daha önce yoktu? Tam olarak neyi

00:42çözüyor? Nasıl çözüyor? Buna dair

00:45açıklayıcı ama herkesin de

00:47anlayabileceği bir video yapma kararı

00:49aldım. Bu videoda aslında Bitcoin'in

00:51çalışma mantığını arkasındaki esas

00:53teknoloji olan blockchain'in nasıl

00:56çalıştığını, hangi sorunları çözdüğünü,

00:59nasıl bir mekanizmaya sahip olduğunu

01:01[homurdanır] herkesin anlayabileceği bir

01:03dilde aşırı teknik detaya kaçmadan

01:06sayısalcı birisinin rahatlıkla aa demek

01:09ki problem buymuş, bunu çözüyormuş,

01:11faydası buymuş. Olay da demek ki bu

01:13şekildeymiş diye tüm kavramları

01:15anlayabileceği tarihi bir şekilde

01:18anlatacağım bir video olacak. Aslında

01:21burada eee bilgisayar bilimleri denilen

01:23işte computer science diye de geçen

01:26bilim dalının yani bilgisayardaki bu

01:28algoritmalar, yazılımlar eee bunun

01:30üzerine t önceden beri makaleleri var,

01:33çalışmaları var. Matematikle de iç içe

01:35geçen bir konu bu. Çünkü burada aslında

01:38problem şu. Ortada hiçbir merkezi yapı

01:42olmadan milyonlarca insan birbirine para

01:46gönderecekler. Birbirlerinin

01:47defterlerini tutacaklar. Ekonomik

01:49hareketlilik yapacaklar ama merkezi bir

01:51yer bunu kaydetmeyecek. Bu güvenilirlik

01:54nasıl sağlanır? Bu aslında iktisadi bir

01:57soru gibi gözükse de bilgisayar

01:59bilimlileri ve matematiğin konu alanına

02:01giriyor ve buralardan zaten çözümler

02:04çıkmış durumda. İmkansız gibi görünen bu

02:06problemi blockchain ve Bitcoin

02:09birleşerek çözdüler. Biz de burada

02:11aslında önce problemi tanımlayacağız.

02:13Daha sonra da nasıl çözüldüğünü aşama

02:15anlatacağız. Şimdi öncelikle

02:17mesela bir köy düşünelim.

02:21Burada bir bakkal olsun değil mi? Bakkal

02:24nesi vardır? Şu da defteri olsun.

02:28Şimdi bakkalın bir defteri vardır. D

02:30olsun ismi. Köyde bir sürü eee insanlar

02:34var. Köyde bir sürü kişi var. Böyle

02:37insanlar var.

02:42Şimdi normalde ne oluyor? Bu insanlar

02:46tüm defterlerini, tüm kayıtlarını

02:47merkezi bir yer olan bakkalda

02:50tutuyorlar. Yani bakkal aslında kimin

02:53bana ne kadar borcu var, benim kime ne

02:55kadar borcum var? Merkezi bir yerde bunu

02:58tutabiliyor. Bunu farklı örneklerle de

03:00anlatabiliriz. Devletler içer içinde

03:03mesela Merkez Bankası bu kayıtları

03:05tutuyor veya bankalar içinde biz tüm

03:08para transferlerimizi bankalar üzerinden

03:11yapıyoruz. Birilerine parayı bankadan

03:13gönderiyoruz. Maaşımızı oradan alıyoruz

03:14vesaire. Tüm bu kayıtlar nerede

03:16tutuluyor? Bankanın merkezindeki

03:18defterde tutuluyor. Aslında böyle bir

03:21analoji yapabiliriz. Dolayısıyla merkezi

03:23bir yerden bir defter tutma durumu var

03:26ve bu güveni genel olarak sağlıyor. Ama

03:30hataya açık bir sistem. Neden? Tek bir

03:32merkeze bağlıyız. Merkezdeki herhangi

03:34bir hata tüm bu işlemlerin yanlış

03:38olmasına veya yok olmasına, silinmesine

03:41çeşitli problemlere sebep olabilir.

03:44Çünkü tek bir merkezde olduğu için. Peki

03:48biz bu merkezi dağıtmak istersek nasıl

03:51olacak? Yani ben merkezin bu hata yapma

03:57olasılığına karşı merkezi kaldırmak

03:59istiyorum. O zaman ne yapabilirim?

04:01Merkezi kaldıracağım. Merkez olmasın. O

04:03zaman bu defterlerin birilerinde durması

04:05lazım. O zaman dedik ki herkes kendi

04:08defterine sahip olsun. Herkes kendi

04:10defterini kendisi tutsun. Dağıtık sistem

04:12bu demek. Yani herhangi bir merkezi

04:14olmayacak. Herkes kendi defterini

04:16kendisi tutacak. Ben Ahmet'ten Ali'ye

04:18işte para gönderdim. Defterlerini herkes

04:21işleyecek. Tamam da herkesin defteri

04:23nasıl aynı senkronlukta olacak? Veya ben

04:26defterime herkes bana işte Ahmet bana

04:28100 lira verdi, Veli bana 100 lira

04:30verdi, Ayşe bana 100 lira verdi diye

04:32sahte kayıtlar da yazabilirim. Daha

04:34sonra bunu kim doğrulayacak? Ayşe

04:37geldiğinde aa benim defterimde bu

04:38yazmıyor. Sen senin defterinde benim

04:41sana borcum yazıyor ama bende yazmıyor

04:43deyip nasıl anlaşacaklar? Herkes kendi

04:45dfterini tutsun. dağıtık olsun, merkezde

04:47olmasın. Tamam ama burada bir

04:49güvenilirlik sorunu var ve karışıklık

04:52çıkma ihtimali var. Bu karışıklık kötü

04:54niyetten de kaynaklanıyor olabilir. E

04:56herhangi birisinin yaptığı hatadan

04:58kaynaklanıyor da olabilir. Bu problem

05:00nasıl çözülecek? Aslında temelde

05:02problemin tanımı bu. Dağıtık

05:04sistemlerdeki bilgi güvenliği, herkesin

05:07eşit bilgiye sahip olması, herkesin

05:10senkron bilgiye sahip olması nasıl

05:12çözülebilir? Bunun için konsensus

05:15algoritmaları geliştiriliyor. Konsensüs

05:18dediğimiz şey nedir? Mutabakattır

05:20aslında.

05:24Konsensus

05:27yani

05:32mutabakat. Bunun için ne gerekiyor? Bir

05:35kere uzlaşma gerekiyor.

05:38Yani herkes diyecek ki, eee, bu kayıt

05:42defterlerimize olduğu konusunda

05:44uzlaşıyoruz. Yani bir ortak fikir

05:45birliğine varmaları lazım ki herkesin

05:47defterinde aynı kayıtlar olabilsin.

05:50Geçerlilik

05:51yani defterde saçma sapan şeyler, kimisi

05:54işte resim çizer, kimisi şarkı sözü

05:57yazar, öyle şeyler değil kardeşim. Bu

05:58defter sadece ticari kayıtlar için

06:00kullanılacak. Geçerli bir kayıt ve bu

06:02kayıt formatı şu şekilde olacak. alıcı,

06:04satıcı, miktar, tarih ve e gönderim

06:07açıklaması gibi bir format. Sadece bu

06:09formatta yazılır. Dolayısıyla geçerli

06:10olup olmadığı eee sadece geçerli şeyler,

06:13kayıtlar bu defterlerde yer alabilmeli

06:17ve sonlu olması yani bitebilmesi

06:21gerekiyor. Bu da şu demek. Hepimiz şimdi

06:24aynı kayıtlar üzerinde uzlaşmamız

06:25gerekiyor. Ya uzlaşmak için konuşmamız

06:27gerekiyor. Eee birbirlerin birbirimizde

06:29sende bu var mı, bende bu var mı dememiz

06:31gerekiyor. Ama bir noktada da karar

06:32vermemiz lazım. Yani defterin final

06:34halini tamam burada anlaştık artık

06:35dememiz lazım. Yıllarca, yüzyıllarca bu

06:38karar vermeden devam etmemeli bir

06:39noktada. Tamam defterin son hali budur,

06:41kayıtlar budur, karar verdik şeklinde.

06:44Eee sonunu bitebilmesi lazım bu

06:46kararların. Değilse hep askıda kalır,

06:48hep havada kalır. Defter hiçbir zaman

06:49stabil duruma geçemez. Şey gibi

06:51düşünebiliriz. Bir analiz yapacak

06:52olursak mesela bir WhatsApp'tan

06:54arkadaşlarla biz 10 kişilik bir grubuz.

06:56Bir eee yemeğe gideceğiz. Normalde bir

06:58grubumuz olsaydı merkezi bir yer oluyor

07:01değil mi? grup WhatsApp grubunda merkezi

07:03bir yer oluyor. Eee gruptan yazıyoruz

07:05arkadaşlar yemeğe hangi restorana

07:07gidelim? Balık restoranına mı gidelim?

07:09Et restoranına mı gidelim diye

07:10soruyoruz. Mesela merkezden grupta

07:12herkes birbirinin yazdığını gördüğü için

07:14tıpkı bakkal örneğindeki gibi, tıpkı

07:16banka örneğindeki gibi güvenilirlik %100

07:18sağlanabiliyor. Herkes oyunu veriyor.

07:20Herkes ortak gruptan görüyor. İşte et

07:22restoranına gidiyoruz. Peki grubumuz

07:24yoksa ama 10 tane de arkadaşsak yani

07:26herkes birbiriyle özel olarak

07:28mesajlaşacak. Böyle bir durumda yani

07:31dağıtık sistem olmuş oluyor. Merkezde

07:32bir grubumuz yok. Herkes birbiriyle

07:34bağımsız mesajlaşabilir

07:36ve farklı zamanlarda ve istediği

07:37zamanlarda mesajlaşabilir. E bu durumda

07:40biz hangi restorana gideceğimize nasıl

07:42karar vereceğiz? Buradaki sonlu

07:45bitebilmesi demek yani bizim bu akşam bu

07:47restorana gitmemiz lazım. Böyle yani bu

07:49karar verme aşaması günlerce, haftalarca

07:52hatta yıllarca sürmemesi lazım. Bu

07:53akşama kadar en geç saat 6'ya kadar

07:56akşam bu kararın verilmesi gerekiyor.

07:58Sonluğu demek o demek. geçerlilik demek.

08:00Yani bu konu üzerinde fikir beyan

08:01edilmesi lazım. Gidip arkadaşlar konsere

08:04ha nereye gidiyoruz değil yani şu an biz

08:06bu akşama kadar bir an önce hangi

08:08restoranda yemek yiyeceğimize karar

08:09vermemiz lazım. O yüzden geçerli

08:11mesajlaşmalar yapmamız gerekiyor.

08:12Uzlaşmada en son bir noktada da

08:14çoğunluğun kararına göre de bir uzlaşma

08:16yaşamamız gerekiyor. İşte böyle bir

08:18analoji ile durumu anlayabiliriz. Bu

08:20arkadaş grubu mesajlaşarak nasıl doğru

08:23sonuca güvenilir bir şekilde ulaşabilir?

08:26Problem bu aslında. Bu arkadaş grubunda

08:28bir de şey düşünün. İşte interneti yavaş

08:30olan, e işte dağlık bir bölgede şu an

08:32olan veya işte internetin çekmediği bir

08:34bodrum katında olan, orada çalışan bir

08:37arkadaş düşünün. İş yerine internetin e

08:39zar zor çektiği, onun mesajı geç

08:40gidiyor, geç geliyor. Bu tarz

08:42problemleri de hesaba kattığımızda tam

08:44bir kaotik durum söz konusu. Bu

08:46arkadaşların bir şekilde güvenilir bir

08:47şekilde uzlaşmasını sağlamamız lazım.

08:49Çözmemiz gereken problem bu.

08:51Blockchain'in Bitcoin'in de çözdüğü

08:53problem bu aslında. Şimdi bu problemi

08:55parçalara bölelim. Yavaş yavaş

08:57ilerlemeye çalışalım. İki general

08:59problemi denilen bir problem var.

09:04Şimdi bu iki general probleminde

09:06olay şu.

09:10İki tane generalimiz var.

09:14Birbirlerini görmüyorlar. Sadece

09:17eee ulakla birbirlerine mesaj

09:19gönderebiliyorlar. Şimdi böyle bir

09:21durumda bir karar almaları gerekiyor.

09:24İkisi de şehre aynı anda saldırmaları

09:27gerekiyor. Bunun için de ortak hareket

09:29etmeleri gerekiyor. İşte şafakta mı

09:31saldıracağız, akşam mı saldıracağız,

09:32öğlen mi saldıracağız? Yani bunun bir

09:34kararının verilmesi gerekiyor. Bu iki

09:37general acaba güvenilir bir şekilde

09:39nasıl mesajlaşabilirler?

09:42E problemin tanımı bu. Şimdi mesela bu

09:45generalimiz mesaj gönderir. Örneğin

09:50Şafak'ta saldıralım.

09:52Tamam. Eee mesajı gönderdi ama mesajın

09:55gidip gitmediğinden hiçbir zaman emin

09:57olamaz. Değil mi? Acaba yolda başına bir

09:59şey mi geldi? Ulan eee mesaj doğru gitti

10:01mi? Ya da yolda belki düşmanlar

10:04tarafından adamım öldürüldü veya mesajı

10:06değiştirildi. Farklı bir mesaja

10:07çevrildi. Bundan bundan hep şüphe

10:09duyacak. Hiçbir zaman kesin emin

10:11olamayacak mesajın ulaşıp ulaşmadığına.

10:13Peki tamam. O zaman mesajın oluşup

10:15oluşmadığından emin olması için buradaki

10:16arkadaş buna bir mesaj daha yollasın.

10:20Mesajını aldım.

10:23Okey desin mesela. Yani şafakta

10:24saldıracağının mesajını aldım. Okey

10:26desin. Bu sefer de bu arkadaş acaba

10:29benim eee bu okeyleme mesajımı diğer

10:32general aldı mı? Yolda ulağın başına bir

10:34şey geldi mi? İşte yolda şey kesildi mi?

10:37Yani çünkü okeyi almadıysa bu sefer bu

10:39arkadaş tam emin olamayacağı için yine

10:42saldırmayabilir. Çünkü bu arkadaşın

10:44saldırması için karşıdan okey mesajının

10:46gelmesini beklediğini biliyor ya değil

10:49mi? O zaman mesela bu arkadaş okeyini

10:51aldım sorun yok atsın. Okeyini aldım.

10:56Okey.

10:58Bu sefer yine bu mesajın tam olarak

11:00gidip gitmediğinden emin olamayacak. Bu

11:01da okeyini aldım. Okeyi aldıktan sonra

11:03saldırırım ben. Sorun yok diye düşündü.

11:05düşünüyorsa mesela aralarında böyle

11:06anlaştılarsa gitmeden önce bu sefer bu

11:09mesaj kesin geldi mi gitti mi o belli

11:12değil. Bu sefer onu tekrar

11:15okeyini aldım. Okeyini aldım.

11:19Okey. Ya bu sonsuza kadar bu şekilde

11:22gidebilir ve hiçbir zaman iki generalde

11:24tam olarak %100 bir şekilde karşının

11:27mesajı alıp almadığına emin olamıyor.

11:29Yani buradaki problemin tanımı şu. %100

11:32bir şekilde kesin eminim karşısı mesajı

11:34aldı. Şafak'ta %100 saldırıyoruz.

11:36Buradaki kesinliğin %100 olması yani eee

11:40ikinciden sonra 3üncü 5 6 7 mesaj 8

11:43mesajdan sonra artık bir sürü mesajlar

11:45gidip gelmiş. Ya dersin ki demek ki ha

11:48mesaj gidip gelmesinde çok problem

11:50olmuyor. Çünkü 3 4 5 defa bayağı mesaj

11:51yolladık birbirimize. Demek ki

11:53iletişimde problem yok. %98

11:56eee biz birbirimizin mesajını

11:58alabiliyoruz ve sorun yok deyip

11:59saldırabilirler. Bakın ama %98 hiçbir

12:02zaman %100 değildir. Her zaman

12:03ihtimaldir. Bu problemin tanımı şudur.

12:05Doğrudan birbiriyle iletişimi olmayan

12:07bir mesaj kanalı vasıtasıyla iletişimi

12:10olan iki kişi hiçbir zaman %100

12:12kesinlikte bilgi gönderemezler. Mesaj

12:15sayısı arttıkça olasılığı artar. Mesela

12:17bir mesajda sadece şu mesajda mesela

12:19olasılık %50 iken bir okey mesajı

12:22geldiğinde %70'e çıkarır. Birkaç defa

12:24daha yaptıklarında %98'lere doğru

12:27olasılık çıkar ama hiçbir zaman %100

12:28olmaz. E problemin tanımı bu. Yani yine

12:31WhatsApp üzerinden gidecek olursak

12:32arkadaşınıza mesela yazıyorsunuz.

12:35WhatsApp yokken eskiden SMS'lerle

12:37yazılıyordu. Mesela yazıyorsun akşam

12:396'da buluşuyoruz planladığımız gibi.

12:42Sorun yok. Eee değil mi yazıyorsun

12:44karşıdaki cevap vermiyor. Şimdi burada

12:45ne düşünebilirsin? Ya yoğun olduğu için

12:47cevap vermemiş olabilir. Mesaj gitmemiş

12:49olabilir. Görmüş ama eee okeylememe

12:52ihtiyacı hissetmemiş olabilir. Emin

12:54olamıyorsun değil mi? Bu sefer evet

12:56yazıyor mesela ama senin onu görüp

12:58görmediğinden yine emin olamaz.

13:00Muhtemelen gördüğünü düşünüyordur. SMS'e

13:02güvendiği için öyle düşünüyordur ama sen

13:04hala onu görmemiş olabilirsin. Yani e

13:07mantık aynı. Hiçbir zaman %100 bir

13:10eminlikte olamayız. Her zaman bir

13:12olasılığa razı olmak zorundayız. Yüksek

13:14bir olasılık olabilir bu ama günün

13:15sonunda bu bir olasılıktır. Şimdi bir

13:17problem daha var.

13:20O da Bizans

13:24generalleri problemi denilen bir

13:26problemimiz daha var. Şimdi buradaki

13:28problem şu. Bir sürü Bizans

13:31generali olduğunu 5 tane mesela general

13:35var

13:36diye düşünelim. Ortada da bir şehir var.

13:39Bu Bizans generalleri bu şehri

13:43kuşatmışlar. Şehrin surları var vesaire.

13:47Şimdi bunların eee bir karar vermesi

13:49gerekiyor. Şehre saldıralım mı yoksa

13:52geri mi çekilelim? Yani uzlaşarak bir

13:55karar vermeleri gerekiyor. Aynı kararı

13:57da uygulamaları gerekiyor. Eğer bir

13:59kısmı saldırırsa, bir kısmı geri

14:00çekilirse ordu bertaraf olur.

14:02Verebilecek en kötü karar budur. En

14:04yanlış karar da budur. Dolayısıyla

14:06herkes uzlaşıyla ya saldıracaklar ya

14:08geri çekilecekler. Toplu şekilde bunu

14:10nasıl yapabilirler? Yine birleriyle

14:11sadece e ulaklar vasıtasıyla eee

14:14haberleşme yapabiliyorlar. Aynı mantık

14:17buralarda da devam ediyor.

14:22Acaba bu konsensusa nasıl varabilirler

14:25ve aralarında hainler varsa acaba ne

14:30olur? Kaç tane haine bu sistem

14:33direnebilir? Bu problemin çözmeye

14:35çalıştığı şey bu. Şimdi düşünelim.

14:37Mesela herkesin bir kendi kararı var

14:39değil mi burada? Eee, öncelikle onları

14:41yazalım. Mesela bu saldır diyor. Örneğin

14:44kendi kararı bu. Yani bunun saldır

14:47desin, bu, saldır desin.

14:50Bu da saldır desin. Bu geri çekil desin

14:53mesela.

14:54Değil mi? Normalde yani herkese diğer

14:57dört generalden mesaj gelecek. Herkesin

15:00elinde diğer dört generalden gelen mesaj

15:02olacak. Değil mi? Buna gelen mesajlar ne

15:04olacak? Saldır. Saldır. Bakın buradan

15:06saldır geldi. Buradan saldır geldi. Bir

15:09saldırı daha geldi. Öbüründen de geri

15:11çekil mesajı geldi. Bunun elindeki

15:13mesajlar böyle. Hepsinin elindeki

15:14mesajları yazalım. Bu saldır geldi.

15:17Saldır saldır geri çekil geldi. Aynı

15:19mesajlar. Bu saldır saldır saldır geri

15:21çekil. Bu saldır saldır saldır geri

15:24çekil. Bu saldır saldır saldır saldır.

15:28Diğerlerinden saldır geldi. Kendi kararı

15:30da geri çekildi. Şimdi hepsi oy çopuna

15:32göre kararını verecek. Bakıyor. O

15:34saldırmamız gerekiyor. Oy çotuna göre

15:35bakıyor. Kendi kararına dahil ediyor.

15:37Beş tane oy var. Saldırmam gerekiyor.

15:39Saldırmam

15:40gerekiyor. Hepsi

15:42bakın saldırması gerektiğini anlıyorlar

15:44ve şehre saldırıyorlar. Tamam. Buraya

15:47kadar sorun yok. Peki şöyle bir durumda

15:50ne olur diyor. Bu problemin tanımlamaya

15:53çalıştığı şey de bu. Ben

15:56bazı generalleri hain yaparsam mesela bu

15:59iki general hain olsun. Hain ne yapar?

16:03hain grubun bir kısmına saldır der. Bir

16:06kısmına geri çekil der. Böylece ordunun

16:09bir kısmına saldırıp bir kısmını geri

16:10çekerek kuvveti böler ve ordunun

16:13dağılmasına yol açar. Hainin yapacağı

16:15şey budur. Peki diyorlar ki kaç tane

16:19hain olursa sistem dayanabilir? Şimdi

16:21öncelikle mesela hain eee senaryosunu da

16:24biz bu yaptığımız örnekte inceleyelim.

16:27Bu hain dolayısıyla bir kısmına saldır

16:29diyecek. Bir kısmına da geri çekil

16:31diyecek.

16:33eee 4 tane kişiye mesaj attığı için şu

16:36ikisini eee mesela geri çekil desin.

16:40Şunlar kalsın ama bunlara da saldır

16:43desin mesela. Buna saldır buna da saldır

16:45dedi. Değil mi? Değiştirdi fikrini.

16:47Çünkü yarısına öyle yarısına böyle dedi.

16:49Kendi fikri yok. Duruma göre bakacak.

16:52Peki bu arkadaş eee ne yapıyor? Bu da

16:56aynısını yapacak. Normalde kendi fikri

16:57artık yok. E saldır diyordu buna. saldır

17:02demiş olsun. Buna saldır demiş olsun ama

17:03bunlara da geri çekil demiş olsun.

17:13Şimdi ne oldu bu? Baktı iki tane geri

17:16çekili var. 3 tane saldırı var. Allah

17:17Allah. Biraz arada kaldı. Oy çokluğu

17:19gibi düşünüyor ama eee geri çekilme şeyi

17:21de fazla. Şimdi bu bakıyor. Aynı şekilde

17:23geri çekil. Bu full saldırma modunda.

17:25Yani herkes saldırı demiş. Harika diyor.

17:27Tam orduları hazırlıyor. Bu ikisi de

17:29duruma göre bakılar. Mesela geri

17:31çekiliyor. Bu bu kendisi. Bu da geri

17:33çekiliyor. Ordu dağılıyor görüldüğü

17:35gibi. Ya burada bu problemin tanımladığı

17:38şey şu. Ben kaç tane haine karşı hala

17:44doğru karar, güvenilir karar bu şekilde

17:46arada kalmalı değil de daha konsensüa

17:48dayalı eee güvenilir bir karar

17:50verebilirim. Şu şekilde de bir analoji

17:53kuruluyor buna.

17:56İşte komutan var ve iki tane de teymeni

17:59var. Komutan

18:01eee bir karar alacak.

18:04Teymenlere kararı verecek. Teymenler de

18:07kendi arasında konuşuyorlar değil mi?

18:11Şimdi bu sistem diyor ki eğer teymenin

18:13bir tanesi hainse

18:17mesela komutan ne dedi? Diyelim ki

18:19saldır saldır

18:22emrini verdi. Ama bu teymen buna

18:25diyor ki komutan bana

18:28geri çekil dedi diyor.

18:33Komutan bana geri çekil dedi diyor buna.

18:38E bu diyor ki Allah komutan saldır dedi

18:40bana ama diğer teymen geri çekil

18:43dediğini diyor. Acaba aradaki ulak mı

18:45hata yaptı yoksa bir hain mi var? Bir

18:48şey mi var? Yani tereddütte kalacak. Eee

18:51tam olarak doğru kararı veremeyecek

18:54değil mi? Mesela bunu şeye çevirelim.

18:59Eee yine 5'e çevirelim. 4 teymen e bir

19:03komutan gibi düşünebiliriz. Yine bir

19:05tane mesela hain olsun. Şimdi bu bu

19:09arkadaşa diğerlerinden gelen haber ne?

19:14Saldırı gelecek şu arkadaştan. Diğer

19:16dürüst arkadaştan da saldırı gelecek.

19:17Bir tanesinden de hain arkadaştan da

19:19geri çekil diye bir şey gelecek. Bu

19:21diyecek ki Allah komutan saldır diyor

19:23ama bir tane geri çekil haberi geldi.

19:25Eee acaba o ulakta mı problem var? Yani

19:28saldır haberinin çokluğuna göre bu

19:30diyecek ki ha bir tanesinde sadece geri

19:32çekiliyor. Demek ki onun ulağı

19:33problemli. E veya onan haber yanlış

19:36gitti. Sorun yok. Çoğunluk saldırı

19:37dediğine göre ben galiba e saldıracağım

19:40diye düşünebilir. Yani bu bir güven

19:41derecesi. Bir tane daha geri çekili

19:43olsaydı ama burada iki saldırı iki geri

19:44çekili olsaydı

19:46e örneğin bir tane daha hain olsaydı

19:50bu sefer ne olacaktı? Eee tereddütte

19:52kalacaktı değil mi? İki saldır iki geri

19:54çekil. Aa acaba bir problem mi var?

19:57Şimdi komutandan böyle geldi. Diğer

19:58arkadaşlar komutanın böyle söylediğini

20:00söylüyor. Eee hiçbir zaman emin

20:02olamayacaktı. çok tereddütte kalmış

20:04olacaktı. İşte bu eee

20:07[boğazını temizler] Bizans generalleri

20:08problemi matematiksel olarak şu formülü

20:13üretti.

20:14N> = 3h + 1. Şimdi bu ne demektir? Bu şu

20:20demek.

20:22H hain sayısı

20:25benim bu formüle göre yani güvenilir bir

20:28sistem kurabilmem için en azından

20:30olasılıksal olarak kesinlik zaten hiçbir

20:32zaman olmadığını söylemiştik ama

20:34olasılıksal olarak yüksek oranda

20:36güvenilir bir sistem kurabilmem için

20:39hain sayısını şuraya yazıyoruz. Mesela

20:41bir hainin olduğu sistemde 3 x 1 + 1 kaç

20:44yapıyor? 4 eee dör tane dürüst adama

20:48ihtiyacım var demek oluyor. Yani

20:51kısacası

20:52şöyle de söylüyor. Hainler sistemin

20:571/3'ünden

20:59fazlaysa

21:02güven kesinlikle tesis edilemez.

21:07Formülün söylediği şey bu. O yüzden eee

21:09tüm bu blockchain eee teknik

21:11dokümanlarında her yerde bu tarz güvene

21:14dayalı bu bu problemlerde dağıtık

21:16sistemlerde 1/3 ibaresini göreceğiz.

21:18Çünkü 1/3

21:20hain varsa güven tesis edilemiyor. Bu

21:241/3'ü matematiksel olarak bu

21:27Bizans generalleri probleminden bulunmuş

21:30bir oran. Şimdi bir diğer

21:33konseptimize geçiyoruz.

21:38PLP imkansızlığı denilen bir kuramı

21:42ortaya attılar 1985'te.

21:46Bu ne demek? Bu aslında matematiksel

21:48olarak bir şeyin ispatı. O da şu.

21:51Asenkron bir a'da asenkron a ne demek?

21:54Üstten örnek verelim. Şimdi ben

21:56birbirimle eee sürekli mesajlaşıyorum

21:59ya. Bunlar hep birbirleriyle aslında

22:01mesajlaşıyorlar. Birbirlerine mesaj

22:03gönderiyorlar.

22:04eee dağıtık sistemlerde böyle olur değil

22:06mi? Herkes birbirine e her şekilde

22:08mesajlarını gönderir.

22:11Şimdi böyle asenkron demek de şu ya

22:13herkes farklı zamanlarda çünkü

22:14uzaklıkları farklı aralarındaki mesajın

22:16gideceği zaman farklı, mesajı tam

22:18gönderme zamanları farklı, asenkron yani

22:19senkron hareket etmiyorlar. Farklı

22:21zamanlarda farklı uzaklıklara mesajlar

22:24göndermeye çalışıyorlar. Farklı

22:25zamanlarda geliyor dolayısıyla mesajlar.

22:28Bu FLP teoremi diyor ki bu tarz asenkron

22:32bir sistemde bir tane düğümün çökmesi

22:35düğüm dediği işte bir general veya bir

22:37insan veya sistemdeki [homurdanır]

22:39dağıtık e mimarideki bir sunucu, bir

22:41oyuncu düğüm denilen şey bu oluyor. Bir

22:44tane düğümün çökmesi deterministik karar

22:48almayı imkansız kılar. Şimdi bu ne

22:51demek? Deterministik eee karar ne demek?

22:54Yani deterministik karar demek kesin

22:56karar demek. 0 ve 1 demek. Evet ve hayır

22:59demek. Tam demek. Doğru demek. Yani ben

23:01asenkron bir sistemdeysem bir düğüm

23:04çöktüğü anda artık deterministik karar

23:06alamıyorum. Probabilistik yani

23:08olasılıksal karar alabilirim yalnızca.

23:11Çünkü şöyle bir şey var. Şimdi bu bir

23:13düğüm olsun.

23:15Bu da bir düğüm olsun.

23:17Şimdi asenkron olduğu için bir zaman

23:19kıstası bir sınırım yok değil mi? Bu

23:21mesaj bir saniyede de gidebilir, bir

23:23günde de gidebilir, bir yılda da teknik

23:25olarak gidebilir. Şimdi ben şöyle

23:27düşünürsem işte telefon açtık. Analoji

23:30yapacak olursak konuşuyoruz,

23:32konuşuyoruz. Telefonda ben

23:33konuşuyorum, konuşuyorum işte mesajı

23:35yolluyorum, yolluyorum değil mi?

23:36Konuşmam. Karşı tarafa mesaj yollamak.

23:37Yolluyorum, yolluyorum, yolluyorum

23:39karşıdan çıt çıkmıyor. Konuşmuyor abi

23:41adam. Adamdan ses alamıyorum. Bir süre

23:43sonra derim ki Allah hat mı koptu? Adama

23:46mı bir şey oldu? Mikrofonu mu bozuldu?

23:49Bir problem mi var? şey yapamam. Emin

23:52olamamaya başlarım değil mi? Bir süre

23:53sonra karşıdan bana haber gelmeye

23:56başlamayınca. Dolayısıyla süre arttıkça

23:59eee benim güven derecem olasılıksal

24:02olarak azalır karşıya. Yani bilgimin

24:04karşıya gidip gitmediğine emin olamam.

24:06Ya işte biraz daha bekleyeyim belki

24:08cevap gelir. Biraz daha bekliyorum

24:09mesela cevap verir belki diye. Biraz

24:11daha bekliyorum. Biraz daha bekliyorum.

24:12Yani bu

24:13beklemenin sınırı ne? Nerede beklersem

24:16cevap gelecek kadar beklemiş olurum?

24:18Bunu hiçbir zaman deterministik olarak,

24:20kesin olarak bilemem, değil mi?

24:22Deterministik demek şu demek işte. E

24:24mesela saat 13.30'da bana cevap

24:26geleceğini biliyorum. Yani belirli

24:28olması demek bir şeyin belirli olması,

24:30kesin olması yani eee bir plan dahilinde

24:33olması, bir bir takvim dahilinde olması,

24:36bir zaman çizelgesinin olması anlamına

24:38geliyor. Determistik olması burada

24:40olasılıksal. Biraz daha beklesem cevap

24:42gelebilir. Evet, gelmeye debilir ama

24:44yani hiçbir zaman bundan emin olamam.

24:46İşte FLP imkansızlığı bunu söylüyor.

24:49Dağıtık sistemde

24:52bir düğüm bile sorun yaşasa,

24:56çökse e ulaşılamasa

24:59ona deterministik

25:02hesaplama

25:06imkansızdır.

25:08Her şey olasılık

25:11hesabına döner diyor. Matematiksel

25:15olarak bunun ispatları var. işte

25:16ispatını yapıyor. Daha sonrasında bizim

25:18buradan anlayacağımız şey şu. Bizim

25:20sistemimizde

25:21dağıtık bir sistem olduğu için bu

25:23şekilde ve mesajlar asenkron olduğu için

25:26farklı zamanlarda belli bir çizelge

25:27dahilinde olmadığı için herkes mesaj

25:29geldiğinde başkasına yayınlıyor mesajı.

25:31Farklı zamanlarda, farklı uzaklıklarda

25:32dünyanın farklı yerlerindeki farklı

25:34internet hızlarında bu oluyor. O zaman

25:37asenkron bir ağdayız. E bir düğüm bile

25:41bir internet problemi yaşasa, bir

25:42offline olsa, bir elektrikleri gitse,

25:43bir şey olsa demek ki benim sistemim

25:46deterministik olamaz. Yani bu tarz

25:48dağıtık sistemler eee bir çizelge, bir

25:50takvime, bir kesinliğe asla ulaşamaz.

25:52Her zaman olasılıksal hareket ederler ve

25:54her zaman eee sonuç olasılıksaldır. Bunu

25:57matematiksel olarak ifade eden bir

25:58teorem bu. Şimdi gelelim konsensus

26:01algoritmalarına.

26:04Konsensus neydi? Fikir birliğine bak.

26:07Varma, uzlaşı sağlama. Şimdi bu

26:08problemleri çözmeye çalışan çeşitli

26:10algoritmalardan bahsedeceğiz. Buna

26:13PBFT

26:15denilen 1999'da

26:17bir çözüm bulal failure tolerant diye

26:20bir e algoritma. Bu temelde burada da şu

26:241/3

26:26ve daha az hain varsa sistemi ben

26:30mutabakata

26:32bağlayabiliyorum

26:34dedi. Bunu da üç turlu

26:38oylama algoritması denilen bir şeyle

26:41yaptı. Şimdi algoritmanın çok

26:41detaylarına gerek yok. Yani şunu dedi.

26:44Hala 1/3 kuralı geçerli. Bu tüm

26:47algoritmalarda geçerli. 1/3 ve daha az

26:50hain varsa ben bir şekilde yüksek

26:52olasılıkta işte 95 neyse 98 90 üzeri eee

26:56olasılıklarda

26:58mutabakatı sağlıyorum. Konsensusa

27:00vardırıyorum dedi. Tamam. Peki ama şöyle

27:04bir problemimiz var. Bizim burada

27:05tanımladığımız tüm problemler kapalı

27:08devre sistemler. Yani oyuncu sayısı

27:11belli. Ne diyoruz? İşte 7 kişinin olduğu

27:13bir ortamda iki kişi hainse filan. Yani

27:16kişi sayısı belli, ortam belli, her şey

27:19belli. Yani sistem kapalı devre. Peki

27:22açık internette nasıl olacak bu?

27:26Her an

27:29bir düğüm

27:31sisteme katılabilir,

27:34çıkabilir.

27:38Tamamen serbest ortam değil mi? Açık

27:41internet. Ben bu algoritmamı internete

27:43açtığım zaman

27:45dağıtık mimari yeni bir cüzdan açılır.

27:48Yeni bir düğüm hemen girer çıkar. Yani 5

27:50kişi var, 7 kişi var. Şu an sistemde.

27:51İşte 500.000 kişi var. 1 milyon madenci

27:54var. Madenciler de bir düğümdür. İşte bu

27:56dağıtık sistemdeki her bir oyuncu

27:58aslında bir düğüm olmuş oluyor.

28:00İstenilen kadar düğüm girer, çıkar,

28:02offline olur, elektriği gider. Yani

28:03sürekli dinamizm var, değil mi? Hep bir

28:05dinamizm var. Ben 1/3'ü geldi mi çıktı

28:08mı ya onu hesap etme onu şey yapma. eee

28:11sağlama tüm algoritmamı ona göre yazma

28:13şansım yok. Açık internette ben eee bu

28:17şeyi nasıl çözeceğim? Şimdi burada bir

28:19zaten önce atak eee tanımı var. Önce onu

28:22tanımlayalım. Cible attack denilen

28:25bir atak türü var. Cle demek ya cible

28:27bir psikolojik hastanın ismi.

28:30Bu hasta çoklu kişilik bozukluğuna

28:33sahipmiş. kendisini 11 farklı çeşit kişi

28:35gibi çeşitli zamanlarda eee rol alıyor.

28:38Yani role play gibi yapıyor ama bu kendi

28:40hissediyor bunu. Sürekli karakter

28:42değiştiriyor. Yani bir çok iyi biri

28:44oluyor, bir çok kötü biri oluyor, bir

28:46çok neşeli biri oluyor. Yani bambaşka

28:48insanlara eee evriliyor her gün gibi.

28:50Buna dair filmler vardı. Glass diye bir

28:52film vardı veya işte 46 yok olan diye de

28:54bir dizi vardı. Orada da adam iki farklı

28:56karaktere bürünüyordu. İşte gündüz

28:57farklı, akşam farklı falan gibi.

28:59İzlediyseniz bilirsiniz. Yani sibil hata

29:01şu demek aslında. Buradan geliyor ismi

29:02bu farklı karakterlerden.

29:04Abi internete açık sistem bu. Doğru. O

29:08zaman ben yeterince

29:12serbest değil mi? İstediğim kadar hemen

29:13düğün bulurum, sunucu bulurum, eee işte

29:16bilgisayar bulurum, bir şey bulurum.

29:18yeterince fazla

29:20yani

29:21sisteme giriş maliyeti düşük olduğundan

29:26yeterince fazla

29:28düğüm ile sisteme girip

29:321/3

29:36hain çokluğuna hemen ulaşır.

29:42sistemin mutabakata,

29:46konsensusa erişmesini engelleyebilirim.

29:51Atağın olayı bu. Bu atak temelde bunu

29:55söylüyor. Sisteme giriş maliyetim

29:59eee çok düşük veya ben bir sürü

30:01bilgisayar sistemde 100 bilgisayar var

30:03değil mi? Ben hemen 50 tane bilgisayar

30:05bulup sisteme sokup, açık internet

30:07değilim ya, e maliyetim de düşük, 50

30:09tane bilgisayar bulup hemen sisteme

30:10sokup hain sayısına 1/3 hain sayısından

30:13fazla olabildiğim için sistemin artık

30:15konsensüa erişmesini, mutabakata

30:16erişmesini engelleyebiliyorum. Buna

30:18sivil hata deniliyor. Şey gibi

30:20düşünebiliriz. Şimdi analoji vermemiz

30:21gerekirse yine mesela işte yılın en iyi

30:24öğretmeni anketi yapılıyor arkadaşlar.

30:25Herkes oy versin. İnternete açık bir

30:27anket yapılıyor. Hemen ne yapılıyor?

30:29İşte bu Tesla falan da hangi ile Tesla

30:31süper Chararjer kuralım diye bir anket

30:33yayınlamıştı mesela. Bu tarz online

30:34anketlerde Türkler ne yapıyor? Yani

30:36sadece mail hesap açıp hemen oy

30:39verebiliyorsun ya. Bir kişi 100 tane

30:40mail açıp 100 tane oy kullanabiliyor.

30:42İşte bu civil atak. Yani normalde senin

30:44bir oy kullanman lazım. Ama sisteme

30:46giriş maliyeti o kadar düşük ki hatta

30:48işte 10 dakikalık geçici email siteleri

30:51falan var değil mi? Oradan bir email

30:52alıyorsun hemen kaydolup oy veriyorsun.

30:54Bizdekiler işte yüzlerce bir kişi

30:56yüzlerce binlerce oy verebiliyor.

30:58Ayıracağı vakte göre değişir. Bu sivil

31:00hata. Sisteme girmek kolay. Herhangi bir

31:01maliyeti yok. Birazcık zaman ayırarak,

31:03birazcık kaynak ayırarak sistemi direkt

31:05manipüle edebiliyorum ve bozabiliyorum.

31:08Bunun analojisi bu. Buna sivil hatağı

31:09deniliyor. Bizim bu dağıtık sistemlerde

31:11bu sivil atağını da çözmemiz gerekiyor.

31:14Ve eee Bitcoin bu sivil atağına karşı

31:17mesela madencilik. Bu madenciler ne

31:19yapıyor? Çok fazla enerji harcıyor

31:20diyoruz değil mi? çok elektrik

31:21tüketiyor. Çok fazla böyle algoritmik

31:23işlemler yapıyor. Bu neden var? Buna

31:25proof of work deniliyor. Bu neden var?

31:28Aslında ön bilgi veriyorum şu anda.

31:30Proof of work deniliyor. Bu neden

31:31oluyor? Çünkü sisteme giriş maliyetini

31:33yükseltmek istemiş Bitcoin ki sivil

31:35atağına uğramasın. Yani sibil atağını

31:36böyle çözüyor. Senin sistemin 1/3 hain

31:39çokanna ulaşabilmen için bir sürü eee

31:42çok pahalı Bitcoin madencilik

31:44makinelerından alman lazım. Onlardan

31:46kurman lazım. Ve yetmiyor. Elektrik

31:49harcaman gerekiyor. Sistemin, tüm

31:51sistemin harcadığı elektriğin 1/3'ünden

31:53daha fazlasını senin harcaman gerekiyor.

31:55Bu zaten milyarlarca dolar yaptığı için

31:57ama karşılığında o kadar fazla bir şey

31:59alamayacağın eee için feible olmamaya

32:02başlıyor. Sibil hatağını da bu şekilde

32:04engellemiş oluyor Bitcoin. Bu videoyu

32:06burada sonlandırmış olalım çok uzamaması

32:09için. Eee, aslında temel bilgi problemi,

32:14dağıtık sistemlerdeki olasılıksal

32:17problemler bunlar. Bitcoin'in şimdi

32:19bunlara ve blockchain'i bunlara

32:20çözümleri bir sonraki eee, videoda

32:22verebiliriz. İşte burada e hash

32:24algoritmaları, kriptografi nasıl

32:26kullanılıyor?

32:28İşte demin bahsettiğim, ön bilgi

32:30verdiğim proof of work algoritmalarıyla

32:32sibil atakları nasıl engelleniyor?

32:33Burada olay şu. Sibil hatağını

32:35engelleyeceksin. Bir de hızlı bir

32:37konsensusa varma, mutabakata varma

32:39algoritması geliştireceksin ve bunu

32:41güvenilir bir şekilde inşa edeceksin. Bu

32:44problemi bu şekilde çözüyor blockchain e

32:47ve Bitcoin. Diğer videolarda da bunlara

32:49değiniriz. Teşekkür ederim. Yeah.

bitcoin kripto para finans